Bezoek aan een stille getuige in Kapellen: Fort Ertbrand

Inschrijven verplicht voor 1 juli 2026, zie verder. Gelegen op de grens van Kapellen en Putte, werd het fort gebouwd tussen 1908 en 1912 als onderdeel van de buitenste verdedigingsgordel rond Antwerpen: de Hoofdweerstandstelling. Het fort moest de vitale spoorlijn naar Nederland en de invalsweg via de Kapellensteenweg beschermen tegen een vijandelijke opmars. Het fort was niet volledig klaar bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914; de noodoplossing van met water overgoten cementzakken als versterking van het voorpantser en de geschutskoepels zijn daar het bewijs van. Ook de vuurkam van het hoofdfront werd op die manier versterkt, omdat de uit de gracht afkomstige grond (zand) niet stabiel genoeg was, ondanks de aanplant met heide. Het fortgebouw is een trapezoïdale constructie, beschermd door een gracht (later verbonden met de Antitankgracht). Het betonnen bolwerk is een prachtig voorbeeld van de overgang naar moderne vestingbouw aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. In tegenstelling tot oudere bakstenen forten, werd Fort Ertbrand opgetrokken uit ongewapend beton en uitgerust met pantserkoepels (type Cockerill model 1909), zwaar geschut, een keelfrontkazerne en de hoofdfrontkazerne. Hoewel het tijdens de Eerste Wereldoorlog niet direct onder vuur kwam te liggen, speelde het een rol in de vertraging van de Duitse opmars en werd het later door de Duitse bezetter zelf aangepast. Het fortdomein is, net als bij de andere pantserforten, goed geïntegreerd in het landschap en lijkt vanop afstand slechts op een vage heuvel. Dankzij de natte gracht was het forteiland gemakkelijk voor indringers af te sluiten. In de Tweede Wereldoorlog kreeg het fort een duisterder karakter. Het werd door de Duitse bezetter gebruikt voor militaire oefeningen en als opslagplaats. Na de bevrijding in 1944 diende het fort korte tijd als interneringscentrum voor collaborateurs, wat een litteken achterliet in de lokale collectieve herinnering. Vandaag de dag heeft het fort een vredige bestemming. Sinds 1997 is het eigendom van de Vlaamse Overheid en wordt het beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos en Natuurpunt. Omdat de donkere, vochtige gangen een constant klimaat hebben, is het uitgegroeid tot een van de belangrijkste overwinteringsplaatsen voor vleermuizen in Vlaanderen. Wegens wegenwerken in de Klinkaardstraat in Putte is de Oude Galgenstraat afgesloten ter hoogte van het Mastenbos. Het beste komt u dus met de fiets. De parking aan Fort Ertbrand is bereikbaar komende vanuit de Canadezenlaan in Heide, de parking aan het Mastenbos is bereikbaar komende van de Kapelsestraat/Ertbrandstraat. Trek stevig schoeisel of laarzen aan en vergeet je zaklamp niet! De route duurt circa twee uur en is niet geschikt voor kinderwagens. Honden zijn niet toegelaten op het terrein. Inschrijven vóór 1 juli is VERPLICHT via e-mail: info@heemkring-hoghescote.be met vermelding van uw naam, adres, eventueel lidnummer en het aantal deelnemers. Voor meer uitleg kunt u bellen naar 03 605 79 89. Opgelet, het aantal deelnemers is beperkt. De volgorde van betaling bepaalt uw deelname. Na onze bevestiging verwachten we binnen de 5 dagen uw betaling op rekeningnummer BE18 4137 2050 7165 van Kon. Heemkring Hoghescote vzw, met vermelding van ‘Bezoek Fort Ertbrand, uw naam, uw lidnummer of adres, en het aantal personen’.